HAJAS Tibor

HAJAS, Tibor
performer y artista plástico
(Budapest, 3 de agosto de 1946- Szeged, 27 de julio de 1980)

Empezó sus estudios superiores en la especialidad de filología inglesa de la Facultad de Humanidades de la Universidad Lóránd Eötvös de Budapest en 1965, pero el año siguiente fue detenido por participar en una huelga callejera. Fue liberado tras una amnistía pero no continuó sus estudios. Aprendió encuadernación y desde 1970 hasta su muerte fue trabajador de una cooperativa de la industria de la madera y el papel. Se preparó para ser poeta, sus primeros poemas se publicaron en 1967. Se consideró a si mismo principalmente como poeta. Fue un artista autodidacto. A finales de los años 60 tuvo contacto con diferentes círculos vanguardistas de la capital. Realizó sus primeros trabajos artísticos según la concepción político-conceptual. Sus obras Carne y vinilo, Todo es simplemente su propia copia (1969), Carta para mi amigo en París (1975), Cómics vivos (1975), etc. sus obras se pueden considerar como documentaciones fotográficas de unas “acciones artísticas”. Algunas de sus acciones tempranas las denominó como “pre-performance”. Su obra consiste en poemas, ensayos de interés literario, una novela, acciones de performance y acciones “body art” - realizadas con la exclusión del público y delante de una cámara fotográfica - rematadas como una orla fotográfica, algunas revistas de obras gráficas, una película y 3 vídeos. Algunos de los objetos conservados en su legado - instrumentos de performances y de grabaciones de películas - son obras de arte. La parte troncal de su obra la constituyen 16 secuencias fotográficas “body art” enteladas sobre tabla, firmadas y fechadas (3-16 fotografías en blanco y negro, desde 1974 con János Vető como coautor). Pinta su propio cuerpo móvil delante de una pared blanca o negra (Pintura carnal I-IV, 1978). Se procede a la “tortura” de él mismo o de la superficie del negativo o de la imagen preparada con una acción violenta, mientras tanto a veces centellea una luz de magnesio (Fustigación de cuadros I-III, 1978-79; Tortura de superficies I-III, 1978; Bocetos de maquillaje, 1979). En las obras aparecen motivos referentes al hospital y la enfermedad - tubos de goma, gasa, jeringuillas, etc. - y se percibe el “efecto Schwarzkogler” (Infusión, 1979; Extinción, 1979; Tumo I-II, 1979; Aterrizaje forzoso, 1979). Los motivos pintados y aplicados que aparecen en las obras anticipan las tendencias de “nueva informalidad” y “nueva pintura” impulsadas en unos años también en Hungría. En su obra juega un papel central la fotografía. Sus trabajos conceptuales más destacados son objetos incompletos completados mediante fotografías (Prótesis, 1974-76). Realizó también trabajos de diapositivas presentándolos como composiciones individuales de diapositivas o como “proyecciones de acciones artísticas” (1976: Proyección ampliada 1-3; Detonación de análisis 1-5; Diapositiva tatuada). Desarrolla una forma peculiar de la acción artística en el marco de sus conferencias sobre fotografía y cine (1976-79: Centro Cultural Ganz-MÁVAG y en más sitios). Realizó en la “colonia de artistas” de Makó las últimas obras de su vida, 6 offset y 4 serigrafías, con la utilización de fotografías. Sus performances se basan en motivos parecidos, dominan en ellas los momentos del sufrimiento, la abnegación y la autodestrucción. Su elemento formal más importante sin embargo, es la luz de magnesio centelleante en la oscuridad y el flash. El motivo estético es la fijación del momento (con los medios de la fotografía también) en la retina y la memoria del espectador. La concepción de “luz-momento” se amplió más adelante con la luz de la lámpara de cuarzo (que produce color azul en las fotografías). Entre 1978 y 1980 Hajas realizó desde el Dark Flash (Galería Remont, Varsovia) hasta Sin título, No. 11 (en la inauguración de la 2ª Bienal de Fotografía de Esztergom) 11 performances. Él fue el creador y hasta hoy artista insuperable del género del performance en Hungría. En su película realizada en el Estudio Béla Balázs (Öndivatbemutató [Auto-desfile de moda], 1976) “todo el mundo puede ser estrella” para unos minutos. Sus vídeos, rodados con Udo Kier, pertenecen a los experimentos más tempranos del videoarte húngaro (A vendég [El invitado]; Az éjszaka ékszerei [Las joyas de la noche], ambos de 1976). Su proyecto de una película de animación no se llegó a realizar, ante todo porque analizó la imposibilidad del género (Boceto del proyecto de película de animación, 1980).

Exposiciones Individuales

• 1978 y 1979: Galería Bercsényi 28-30, Budapest • 1980: Galería Permafo, Wrocław (la exposición de Budapest planeada después de su muerte, cuya documentación se publicó en 1985 en su primer catálogo completo, al final no se realizó) • 1987: Exposición conmemorativa de Tibor Hajas 1946-1980, Museo Rey San Esteban, Székesfehérvár (colectiva, catálogo) • 1990: Nightmare Works: Tibor Hajas, Galería Anderson, School of the Arts, Virginia Commonwealth University (colectiva, catálogo) • 1997: Hajas Tibor, Museo Ernst (colección, catálogo).

Exposiciones Colectivas

• 1973: Textos/Texts, Exposición de capilla de Balatonboglár • 1975: Cómic, Club de Artistas Jóvenes, Budapest • Exposición de Primavera, Club de Artistas Jóvenes, Budapest • Exposición - Foto/Arte, Museo L. Hatvany, Hatvan • 1976: Concurso de diapositivas, Club de Artistas Jóvenes, Budapest • Exposición de Primavera, Club de Artistas Jóvenes, Budapest • 1977: Möbius, Club de Artistas Jóvenes • 1978: Miedzynarodowe Triennale Rysunku, Wrocław • 1979: Fotogramas, Sala de Exposiciones de Józsefváros, Budapest • European Dialogue, Bienal de Sydney • Works and Words, Stichtung De Appel, Amsterdam • 1980: 6 HongaARSE Kunstenaars, Museum van Hedendaagse Kunst, Gent • 2º Bienal de Fotografía de Esztergom, Museo del Castillo, Esztergom • Exposición de la “Colonia de Artistas” de Makó, Casa de la Cultura I. Pataki, Makó • 1981: Tendencias 1970-1980, 6, “Duro y blando” tendencias postconceptuales, Galería Óbuda, Budapest • Erweiterte Fotografie, 5. Internationale Biennale, Wiener Secession, Viena • 14ª Bienal Internacional de Obras Gráficas, Ljubljana • 1982: El uso de la fotografía en las artes gráficas, Galería Óbuda, Budapest • 1983: Cine/Arte, Galería Budapest • 1984: Situación. El arte de los años 70 en la Pinacoteca de Sárospatak, Galería Budapest en la calle Lajos • 1986: Fotos, Galería Liget, Budapest • 1987: Out of Eastern Europe • Private Photography, List Visual Center, Massachusetts Institute of Technology, Cambridge, Massachusets (USA) • Obras mágicas, Galería Budapest en la calle Lajos • Bilder. Zeitgenössische ungarische Fotografie, Galería de Fotografía, Viena • 1988: Fotohof, Galería Kurt Kaindle, Salzburgo • 1989: Otra-forma, Museo Ernst, Budapest • El final de las vanguardias 1975-1980. Arte húngaro del siglo XX, Pinacoteca Csók, Székesfehérvár • 1990: Nuit de la photographie, Musée Elysée, Lausanne • 1994: Europa, Europa, Kunst- und Ausstellungshalle der Bundesrepublik Deutschland, Bonn • 1996-97: Más allá del arte/Jenseits von Kunst, Museo de Arte Contemporáneo/Museo Ludwig, Budapest y Neue Galerie am Landesmuseum Joanneum, Graz • 1998: Body and the East, Galería Moderna, Ljubljana • 1999-2000: Global Conceptualism: Points of Origin - 1950s-1980s, Queens Museum of Art, Nueva York • Walker Art Center, Minneapolis, Miami Art Museum, Miami (USA) • 1999-2001: Puntos de vista/Posiciones Arte en Europa Central, Museo de Arte Moderno, Viena • Museo de Arte Contemporáneo/Museo Ludwig, Budapest • Fundación Miró, Barcelona • Hansard Gallery/City Gallery Southampton • Galería Nacional, Praga.

Obras en colecciones públicas

• Museo Rey San Esteban, Székesfehérvár • Galería Nacional Húngara, Budapest • Pinacoteca de Sárospatak, Sárospatak.

Escritos

nueve poemas, en: Első ének. Fiatal költők versei. (selección, coord.: MEZEI, A.) Budapest, 1968 • Egy szó (Una palabra) (poema), Élet és Irodalom, 15 de marzo de 1969 • Júliusi dal (Canto de julio), Alföld, 1969/7 • Ady-ról (Sobre Ady), en: Ifjú szívekben élek? Museo Petőfi de Literatura III, Budapest, 1969 • Szentendre (poema), Élet és Irodalom, 18 de julio de 1970 • Narcissus (poema), Élet és Irodalom, 6 de marzo de 1971 • nueve poemas y Önéletrajz (Autobiografía), en: Ne mondj le semmiről. 13 költő, Budapest, 1974 • siete poemas, en: Expresszió. Önmanipuláló szétfolyóirat, Budapest, sin fecha • tres poemas, en: Add tovább! 55 mai költő és író. (selección, coord.: CSAPLÁR, F., KULIN, F. y RÓZSA, E.) Budapest, 1976 • cuatro poemas, en: Poésie hongroise. Anthologie. (selección, coord.: DELOUZE, M.) París, Budapest, 1978 • Abbie Hoffmann: Revolution for the Hell of It • Jerry Rubin: Do It! (Recensiones de libros), Helikon, 1976/1 • Hogyan viselkedjünk a kamerával szemben (Cómo comportarse frente a la cámara), (fragmentos), en: BEKE, L.: Hogyan viselkedjünk a fényképezőgép előtt (és hogyan mögötte), Fotóművészet, 1976/2 • Hangpótlás (Sustitución de sonido) en: A K 3 csoport filmtervei, Estudio Béla Balázs, Budapest, 1976 • Töredékek az „új fotó”-ról Vető János (sz. 1953) munkáinak ürügyén (Fragmentos sobre la “nueva foto” sirviendo de pretexto los trabajos de János Vető (n. 1953) en: Mozgó Világ, 1977/1 • Sidpa Bardo, Sznob International, 1982 • varios de sus escritos fueron publicados en: Hajas Tibor 1946-1980, Magyar Műhely - d’atelier, París, 1985 • y también en: Hajas Tibor 1946-1980. Exposición conmemorativa. Museo Rey San Esteban, Székesfehérvár, 1987 • la colección más completa de sus escritos hasta hoy: Szógettó. (Gueto de palabras) selección de los documentos de las nuevas vanguardias húngaras, Pécs, 1989/1-2 y 14-15 • Levél K.-nak (Carta a K) (1977). en: Orpheus, 1992/10 • Szövegek. (Textos) en: Orpheus, ( número Tibor Hajas), 1999/21.

Bibliografía

• ÖRKÉNY, I.: Hajas Tibor versei elé en: Ne mondj le semmiről. 13 költő, Budapest, 1974 • BEKE, L.: A performance és Hajas Tibor, Mozgó Világ, 1980/10 • HEGYI, L.: 4 Heroical Individualism, (sin lugar, sin fecha [Budapest, 1979] edición del autor, reproducción de imprenta, con 5 reproducciones de Hajas firmadas a mano) • Vita a közönséggel a Dokumentum 2 kiállításon, 28 de mayo de 1980 (BEKE, L., HAJAS, T., VETŐ, J. y el público [fragmentos]. en: Dokumentum, 1981/3) • SZABÓ, J.: In memoriam Hajas Tibor, Magyar Műhely, 31 de marzo de 1981 • BARNA, R.: Interjú Hajas Tiborral, Magyar Műhely, 9 de agosto de 1984 • Hajas Tibor 1946-1980 (catálogo, Magyar Műhely - d’atelier, París, 1985) • Art Lover: Hajas Tibor művészeti hagyatéka, Új symposion, 1986/1-2 • Hajas Tibor 1946-1980 (catálogo, exposición conmemorativa, Museo Rey San Esteban, Székesfehérvár, 1987) • GYÖRGY, P.: A halhatatlanság halottja. Hajas Tibor (1946-1980), Filmvilág, 1989/12 • MARTOS, G.: In memoriam Hajas Tibor performance, Életünk, 1990/1-2 • Nightmare Works: Tibor Hajas (catálogo, Galería Anderson, School of the Arts, Virginia, Commonwealth University, 1990) • UNGVÁRY, R.: Leopárdok ülnek a tigrisekhez (Beszélgetés Hajas Tiborral 1980-ban), Orpheus, 1992/10 • HORÁNYI, A.: Vera ikon. Hajas Tibor: Húsfestmény III, Nappali ház, 1991/1-2 • TURAI, T.: Szidpa Bardo, Nappali ház, 1991/1-2 • „A semmi egében utak fehéren...”, Beke Lászlóval és Széphelyi F. Györggyel Hajas Tiborról beszélget Szalai M., Orpheus, 1992 • Az esztergomi magnószalag, (publicado por: BÁN, A. [Rózsa T. Endre, Baranyay András, Birkás Ákos és Hajas Tibor beszélgetése, valamint Pauer Gyula „függeléke”], 4 de julio de 1980), Orpheus, 1993/12 • Europa, Europa (catálogo, Bonn, 1994) • SZEIFERT, J.: A semmi egében. Emlékezés Hajas Tiborra 50-dik születésnapján, Balkon, 1996/12 • Hajas Tibor (1946-1980) (catálogo, exposición conmemorativa, Museo Ernst, 1997) • WEIBEL, P.: Jenseits von Kunst, Viena, 1997, (en húngaro: WEIBEL, P.: A művészeten túl, Museo de Arte Contemporáneo/Museo Ludwig Budapest, Fundación Soros Centro Cultural y de Comunicación C3, Budapest, 1999) • KAPPANYOS, A.: „Kettő vagyok: alany és tárgy”. Hajas Tiborról, Pécs, 1998 • FÖLDÉNYI, F. L.: Romépítészet. Hajas Tibor: Húsfestmény IV., en: FÖLDÉNYI, F. L.: A testet öltött festmény, Pécs, 1998 • KOLLÁR, J.: Szellem a gépben. Hajas Tibor életművének (van-e) olvasata a 90-es években, Új Művészet, 1998/1-2 • DÉKEI, K.: Hajas Tibor (1946-1980) szövegei, Művészettörténeti Értesítő, 1998/1-4 • BEKE, L.: The Hungarian Performance - Before and After Tibor Hajas, en: Body and the East, (catálogo, Galería Moderna, Ljubljana, 1998) • UNGVÁRY, R.: Miközben én még azon tűnődöm, hogy melyik választ várod...? Beszélgetés Hajas Tiborral 1980-ban, Orpheus, 1999/21 (número Tibor Hajas) • BEKE, L.: The Hungarian Performance - Before and After Tibor Hajas, en: Body and the East (catálogo, Galería Moderna, Ljubljana, 1998) • BÁN, A.-FITZ, P.: Interjú a fotóról (Hajas Tiborral) (1976 Invierno), Orpheus, 1999/21 (número Tibor Hajas) • Hajas Tibor-szám, Orpheus, 1999/21.


files/kepmurol/hajas tibor - kenyszerleszallas.jpg